قرارداد هم بنیان گذاران (cofounder agreement) چیست؟
قرارداد همبنیان گذاران (co-founder) نوعی از قرارداد مشارکت و نیز یکی از مهمترین قراردادهای رایج در حقوق استارتاپ هاست. این قرارداد میان همبنیان گذاران یک استارتاپ منعقد می گردد تا روابط آن ها در طول دوره مشارکت را تنظیم و از بروز اختلافات آتی جلوگیری نماید. نکته مهمی که در این خصوص وجود دارد این است که پیشنویس واحدی برای همه استارتاپ ها وجود ندارد و این قرارداد بر مبنای توافقات هم بنیانگذاران تنظیم می گردد. در واقع قرارداد هم بنیانگذاران برآیند مذاکرات بنیان گذاران استارتاپ ها در مرحله اولیه شکل گیری است.
هدف از انعقاد قرارداد هم بنیانگذاران (قرارداد موسسین)
هدف از این مذاکرات و متعاقبا انعقاد قرارداد همبنیانگذاران، کاهش احتمال بروز اختلاف میان بنیان گذاران و پیش آمدهایی است که منجر به تضعیف رشد و توسعه استارتاپ میشود. همچنین قرارداد همبنیان گذاران قراردادی است که بر روابط کاری بنیانگذاران استارتاپ حاکم است و حقوق، مسوولیت ها، تعهدات و وظایف آنها و ضمانت اجرای نقض تعهدات و عدم ایفای وظایف را به طور دقیق تبیین می نماید.
به عنوان مثال در طول حیات یک استارتاپ ممکن است یکی از مسائل زیر به وجود آید:
- یکی از همبنیان گذاران ترک خدمت نماید و در شرکت رقیب فعالیت نماید.
- یکی از همبنیان گذاران مهارت و تخصصی که به موجب آن سهم به وی تخصیص داده شده است را دارا نباشد.
- تعدادی از همبنیانگذاران زمان و انرژی بیشتری را صرف استارتاپ نماید ولذا خدمت موثرتری نسبت به سایر موسسین ارائه نماید، در حالی که پاره ای از همبنیانگذاران تعهدات خود را به درستی ایفا ننمایند.
زمان انعقاد قرارداد هم بنیان گذاران (co-founder) برای استارتاپ ها
همانطور که در خصوص مزایا و معایب ثبت شرکت گفته شد، استارتاپها نباید از همان آغاز راه به ثبت شرکت اقدام نمایند، اما در هر صورت ریسک های ناشی از عدم ثبت شرکت را بایستی به نحوی جبران نمود و قرارداد همبنیانگذاران به همین منظور تنظیم میگردد. در واقع صاحبان ایده یا صاحب ایده و سرمایه گذار که اصطلاحا هم بنیانگذاران یا کوفاندر (co-founder) نامیده می شوند از زمان تصمیم به راه اندازی کسب و کار یا حتی پیش از آن، نگرانیهایی در خصوص آینده کسب و کار نظیر پایبندی به آنچه قول دادند و نحوه پیاده سازی ایده خواهند داشت که بسیاری از هم بنیانگذاران کسب و کارهای نوپا در ابتدا به دلیل جو صمیمانه ای که وجود دارد، تمایلی به ابراز آنها ندارند. اما زمان انعقاد قرارداد همبنیان گذاران دقیقا پیش از آغاز همکاری در راهاندازی استارتاپ و کسب و کار است.
ماهیت قرارداد همبنیانگذاران (Co founder Agreement)
همانطور که گفته شد قرارداد همبنیان گذاران (co-founder) نوعی از قرارداد مشارکت است و باید در زمان تنظیم آن علاوه بر رجوع به نمونه قراردادهای، طبق قانون مدنی و قانون تجارت ایران تنظیم گردد. شروط این قرارداد بر اساس پیشبینی اختلافاتی که ممکن است میان همبنیان گذاران ایجاد شود، تنظیم می گردد. در واقع این قرارداد کلیه روابط طرفین را در طول همکاری پوشش می دهد.
نکته: از نمونه قراردادهای قرارداد همبنیانگذاران و یا قرارداد موسسین صرفا جهت راهنمایی برای طراحی چارچوب مذاکرات همبنیانگذاران بایستی استفاده شود و همبنیانگذاران بر اساس ماهیت کسب و کار خود و چالشهایی که دارند بایستی قرارداد همبنیانگذاران را تنظیم نمایند.
مهمترین شروط قرارداد هم بنیان گذاران:
به منظور تنظیم و انعقاد قرارداد همبنیان گذاران، آنها بایستی در خصوص موارد زیر مذاکره نمایند و بهره گیری از متخصصین حقوقی در حوزه کسب و کار قرارداد خود را تنظیم نمایند:
مفهوم کسب و کار (Business Concept)
مفهوم کسب و کار، به معنی یک ایده برای کسب و کار است که شامل، سرویس، محصول، طرح نوآورانه فروش که منجر به ایجاد مزیت رقابتی میگردد، میشود. مفهوم کسب و کار از جمله شامل فناوری و اموال فکری که در ایجاد، اعمال، توسعه و یا تکمیل یک ایده به کاربرده میشوند نیز می گردد.غالبا در قرارداد همبنیانگذاران و قراردادهای سرمایهگذاری کسب و کار تیم، در قالب پیوست قرارداد توضیح داده میشود. کسب و کار همبنیانگذاران بدون توافق آنها قابل تغییر نیست.
استراتژی (Strategy/ business venture)
برای تنظیم قرارداد همبنیانگذاران وپیش از مراجعه به وکیل، هم بنیانگذاران بایستی در خصوص موارد زیر مذاکره نمایند.
- تعیین اهداف هر یک از طرفین در راه اندازی استارتاپ
- تعیین اهداف شخصی هر یک از طرفین
- تعیین دوره زمانی لازم برای دستیابی به اهداف موصوف
- تعیین استراتژی رشد و توسعه محصول
- توافق در خصوص اولویتهای شخصی و اولویتهای مربوط به استارتاپ (در صورتی که در خصوص اهداف به توافق نرسند، یا چگونه درمی یابند که در چه زمانی به آن اهداف می رسند)
- روش دستیابی به محصول
در واقع همبنیانگذاران در زمان آغاز شروع همکاری در راه اندازی کسب و کار مورد نظرشان، ضروری است چشمانداز مشترکی برای آینده استارتاپ داشته باشند.
آورده طرفین
تعیین آورده غیر نقدی طرفین یکی از شروط مهم مندرج در قرارداد همبنیانگذاران است. بخشی از سهام طرفین بر اساس آورده موصوف به همبنیانگذاران تخصیص یافته است. بنابراین بایستی آورده ایشان به نحو دقیق تبیین شود. به عنوان مثال آورده یکی از هم بنیانگذاران ممکن است دانش فنی و تعهد به خدمت چند ساله وی باشد.
سرمایه اولیه (Initial Capital)
قرارداد همبنیانگذاران یا قرارداد موسسین استارتاپ، قرارداد مشارکت مدنی محسوب میشود. بنابراین آورده طرفین به ویژه آورده نقدی طرفین بایستی در قرارداد مشخص شود.
- آیا بنیان گذاران سرمایه نقدی برای کسب و کار اختصاص داده اند؟
- آیا به صورت برابر هم بنیان گذاران سرمایه نقدی به کسب و کار اختصاص داده اند؟
- هزینه کسب و کار مازاد بر سرمایه، چگونه تامین می گردد؟
- هزینه کرد سرمایه (بودجه کسب و کار) به چه صورت است؟
بنابراین بایستی مشخص شود که سرمایه کسب و کار به چه نحو تعیین می گردد و به چه صورتی هزینه می شود.
دارایی های فکری کسب و کار
- تعیین نحوه انتقال مالکیت اموال مشارکت به شرکت ثبت شده
- تعیین نحوه اداره اموال فکری کسب و کار قبل از ثبت شرکت
پیش از ثبت استارتاپ در قالب شرکت، اموال مربوط به کسب و کار به نام یکی از موسسین یا چند موسس ثبت شده است. در صورتی که در واقع متعلق به کلیه موسسین و کسب و کار میباشد. بنابراین قرارداد بایستی متضمن شرطی باشد که طرفین این موضوع را بپذیرند و وضعیت اموال کسب و کار را در صورت ثبت شرکت یا انحلال مشارکت پیش از ثبت شرکت مشخص نمایند.
ساختار مالکیت (Ownership Structure)
- درصد سهم هر یک از همبنیانگذاران
- تعیین نوع سهام
- آیا همبنیان گذاران دارای سهام ممتاز هستند؟
- وستینگ سهم (Vesting)
در قرارداد موسسین استارتاپ بایستی سهم طرفین در کسب و کار و مشارکت و در صورت ثبت شرکت مشخص شود. البته با توجه به اینکه سهام تعیین شده هر بنیان گذار منوط به ایفای تعهدات وی به موجب قراردا است. بنابراین شرط وستینگ از شروط ضروری قرارداد همبنیانگذاران است.
تاسیس شرکت
- زمان تاسیس شرکت
- شرایط تاسیس شرکت
به دلایلی همچون جذب سرمایه، اخذ وام، تثبیت مالکیت بر اموال کسب و کار هم بنیانگذاران ممکن است تمایل به ثبت شرکت داشته باشند اما ممکن است یکی از ایشان با ثبت شرکت مخالف باشد و در روند کسب و کار خلال ایجاد نماید. بنابراین در قرارداد بایستی سازو کار تبیین شود که از بروز چنین اختلافی جلوگیری نماید.
مدیریت کسب و کار(Management)
همبنیانگذاران در زمان انعقاد قرارداد مشارکت باید نحوه اداره آن را پیشبینی کنند. اموال حاصل از شراکت طبق قانون بهصورت امانت دست همبنیانگذارن است و بایستی مشخص شود چه کسی حق اداره اموال، سرمایه مشارکت و مدیریت را دارا هست.
اگر پیشبینینشده باشد که کدامیک از شرکا به نمایندگی از شما امور را اداره نماید، هریک از شرکا بهتنهایی نمیتوانند در خصوص امور مشارکت تصمیم بگیرند و یا اقدامی نمایند.
در استارتاپها موارد زیر بایستی مورد توافق طرفین قرار گیرد.
- تعیین مدیر کسب و کار (فردی که در زمان ثبت شرکتها به عنوان مدیرعامل انتخاب میگردد)
- اختیارات مدیرکسب و کار (مواردی که میتواند راسا در مورد آنها تصمیم گیری نماید)
- Voting rights on company تصمیم گیری های کلیدی و تصمیم گیری های جاری (key decisions and day-to-day decisions) به چه نحو صورت میگیرد؟ (اکثریت آرا/ اتفاق آرا) (decision-making)
- تعیین مصادیق تصمیم گیری های کلیدی
سمت، حقوق و تعهدات بنیانگذاران
- تعیین سمت هر یک از هم بنیان گذاران (Allocation of Positions/ Role and Responsibility)
- تبیین وظایف و تعهدات هم بنیانگذاران
- در صورتی یکی از هم بنیان گذاران قصد خروج داشته باشد، چه اتفاقی برای کسب و کار و استارتاپ میافتد؟
نحوه تعیین ارزش سهام استارتاپ
ارزشگذاری استارتاپ ها روشهای متنوعی دارد و با توجه به اینکه دادههای زیادی در زمان آغاز به کار استارتاپ وجود ندارد، ممکن است موسسین در خصوص ارزش استارتاپ یا اموال مربوط به کسب و کار دیدگاه های متفاوتی داشته باشند. لذا تعیین روش ارزشگذاری و مرجع ارزشگذاری استارتاپ در قرارداد اهمیت زیادی دارد
محرمانگی (confidentiality)
انحلال مشارکت
اختصاص شرطی در خصوص انحلال مشارکت، اهمیت زیادی دارد. در این شرط بایستی طرفین در خصوص موارد زیر توافق نمایند:
- موارد خاتمه مشارکت همبنیان گذاران
- در صورتی که یکی از طرفین خواهان انحلال همکاری باشد تکلیف چیست؟
- در صورتی که طرفین در خصوص انحلال مشارکت به توافق رسیدند، هر یک از طرفین می تواند روی ایده راسا کار کند؟
- ارزیابی دارایی ها به خصوص دارایی های معنوی کسب و کار به چه نحو است؟
- تقسیم دارایی های مشارکت در زمان انحلال چگونه است؟
نقل و انتقال سهم
–محدودیت در انتقال سهام هم بنیان گذاران
-اولویت در خرید سهم سایر هم بنیان گذاران
-ارزش سهام به چه نحو و توسط چه مرکزی (یا هیاتی) تعیین می شود؟
با توجه به اهمیتی که شخصیت همبنیانگذاران جهت پیشبرد کسب و کار دارد. نقل و انتقال سهام در قرارداد همبنیانگذاران و قرادراد موسسین با ملاحظات و محدودیتهایی همراه است. اما در هر صورت در مواردی همبنیانگذاران میتوانند سهم خود را منتقل نمایند. در این صورت این موارد بایستی در قرارداد پیشبینی شود. در صورت انتقال سهم هم، بایستی مکانیسم ارزش گذاری سهم استارتاپ نیز در قرارداد تبیین شود.
سایر موارد
- در صورتی که یکی از همبنیان گذاران تعهدات خود را ایفا ننماید، تکلیف چیست؟
- آیا هر یک از طرفین می توانند همزمان استارتاپ دیگری را راه اندازی نمایند؟ (تعهد به عدم رقابت)
- در صورت فوت یا ناتوانی یکی از طرفین در ایفای تعهدات چه اتفاقی می افتد؟
- اگر تولید محصول بیشتر از زمان تخمینی رخ دهد تکلیف چیست؟
