دوره آزمایشی و حقوق کارگر

برابر ماده ۱۱ ق.ک. کارگر و کارفرما می توانند مدتی را به نام «دوره آزمایشی کار» تعیین کنند. مدت دوره آزمایشی باید در قرارداد کار مشخص شود. در خلال این دوره هر یک از طرفین حق دارند رابطه کار را قطع نمایند. این نحوه پایان دادن به کار موضوعی غیر از اقاله (تواقق طرفین به خاتمه قرارداد) و موضوع اخراج کارگر است. چون در اقاله توافق طرفین است که به کار پایان می دهد در حالی که در دوره آزمایشی نیازی به نظر موافق طرف مقابل نیست و با اخراج هم تفاوت دارد چون اخراج حقی است که قانونگذار در صورت حصول شرایط مقرر در ماده ۲۷ قانون کار به کارفرما اعطاء می کند و مدت معینی ندارد و نمی توان آن را در قالب شرط ضمن عقد و قرارداد کار بیان نمود. در حالی که قطع رابطه کاری در دوره آزمایشی با توافق طرفین و برای مدتی معین حاصل می شود.

مزایای دوره آزمایشی در قرارداد کار

انعقاد قرارداد کار، اصولاً مبتنی بر توافق طرفین برای تعهدهای قطعی است. ولی همانند آنچه در استخدام دولتی وجود دارد، می توان دوره ای را به عنوان دوره آزمایشی پیش بینی کرد. فایده پیش بینی چنین دوره ای آن است که طی آن، کارفرما می تواند صلاحیت و تواناییهای کارگر را برای انجام کار مورد نظر احراز کند. کارگر نیز می تواند از نزدیک بر شرایط و ویژگیهای مؤسسه محل کار خود واقف شود و بر اساس آن، هر یک نسبت به ادامه رابطه قراردادی تصمیم بگیرد. از همین رو، ق.ک نیز در ماده ۱۱ پیش بینی کرده است که طرفین می توانند با توافق یکدگیر مدتی را به نام دوره آزمایشی کار تعیین نمایند.» از آنجا که تعیین دوره آزمایشی،

تعیین دوره آزمایشی

تعیین دوره آزمایشی در قرارداد کار دائم، مدت موقت و کار معین امکان پذیر است؛ البته در قراردادهای کار مدت موقت، تعیین دوره آزمایشی کار مختص اولین قرارداد کار مدت موقت خواهد بود و در صورت تجدید قرارداد کار، امکان پیش بینی دوره آزمایشی در قرارداد کار مدت موقت تجدید شده وجود نخواهد داشت. در صورت برقراری رابطه کار بین کارگر و کار فرما تکلیفی که قانونگذار در قانون کار برای هر یک از طرفین کار پیش بینی نموده است نسبت به نامبردگان جاری می گردد. این تکلیف برای کار فرما نه تنها شامل پرداخت مزد می گردد بلکه مزایای دیگری که در این قانون پیش بینی شده است مانند: عیدی، پاداش، بیمه امثال آن را نیز شامل می گردد.

قرارداد کار آزمایشی

قرارداد کار ممکن است به صورت آزمایشی و یا قطعی باشد، بدین صورت که طرفین می توانند در ابتدای کار با توافق یکدیگر دوره ای را به عنوان آزمایشی تعیین نمایند و یا بدون تعیین دوره آزمایشی از همان ابتدا قرارداد به صورت قطعی باشد. قرارداد آزمایشی در ماده ۱۱ ق.ک پیش بینی شده است که حداکثر مدت آن برای کارگران ساده و نیمه ماهر یک ماه و برای کارگران ماهر دارای تخصص سطح بالا سه ماه می باشد. (با توجه به این که در مقررات استخدامی کارکنان دولت نیز دوره آزمایشی پیش بینی شده است که در ق.اس.ک سال ۱۳۴۵ این مدت بین ۶ ماه تا ۲ سال و در ق.م.خ ۳ سال است که تا ۵ سال قابل افزایش است. مدت یک ماه و سه ماه نیز بر اساس قرارداد کار آزمایشی نامناسب است و مدت معقولی برای شناخت طرفین از یکدیگر نیست. مناسب است که در اصطلاح ق.ک این مدت حداقل ۲ برابر شود)

قرارداد کار قطعی

قراردادی که آزمایشی نباشد قطعی است در ماده ۱۲ ق.ک به قرارداد قطعی اشاره شده است. طرفین می توانند قرارداد مدت دار بیش از سه ماه داشته باشند ( مثلاً یک ساله) ولی در قرارداد قید شود که سه ماه آن (به نسبت ساده یا متخصص بودن کارگر) آزمایشی است و بعد از آن قرار داد تا مدت مقرر ادامه یابد. ویژگی قرارداد آزمایشی این است که به تعبیر ماده ۱۱ در خلال این دوره هر یک از طرفین حق دارد بدون اخطار قبلی و بی آن که الزام به پرداخت خسارت داشته باشد رابطه کار را قطع کند ولی قانونگذار مقرر کرده است «در صورتی که قطع رابطه کار از طرف کارفرما باشد وی ملزم به پرداخت حقوق تمام دوره آزمایشی خواهد بود.»

 مذکور منظور از «حقوق تمام دوره آزمایشی» چیست؟

می توان گفت که در صورت قطع رابطه کار از طرف کارفرما، وی باید حقوق ایام تعطیل شامل روز جمعه و تعطیلات رسمی و حقوق ایام مرخصی استحقاقی را در کنار حقوق ایام کار کارگر بپردازد حال آنکه در صورت قطع رابطه کار از طرف کارگر در دوره آزمایشی، کارفرما فقط حقوق ایامی را که کارگر کار کرده است می پردازد.