منظور از مزایای پایان کار چیست؟
منظور از مزایا چیست؟
مزايا عبارت است از وجوه نقدی یا تسهیلات غیر نقدی است که کارفرما علاوه بر مزد و به جهات مختلف شغلی انگیزشی رفاهی و نظایر آنها با رعایت ضوابط مربوطه قرارداد کار و عرف به کارگر پرداخت میکند. این جهات میتواند بر حسب نوع کار، ماهیت شغل و وظایف مرتبط با آن، مأموریت، انتقال (کمک هزینه سفر)، شرایط محیط کار مانند کار در آب یا خشکی سختی، و صعوبت شرایط محیط کار مانند کار با اشعه یا مواد شیمیایی، زمان انجام کار مانند نوبت کاری و کشیک، جذب و نگهداری، استفاده از تخصص افراد در خارج از ساعات کاری مانند حق التأليف، حق التحقيق و حق التدريس، محل خدمت و شرایط اقلیمی مانند بدی آب و هوا محرومیت از تسهیلات زندگی، کمک هزینه مسکن، ایثارگری مانند جانبازان و جذب بسیجیان، اضافه کاری، حساسیت و خطرات کار مانند سرپرستی، جبران کسری صندوق، ایجاد انگیزه به منظور افزایش بهرهوری و کارایی مانند پاداش کارانه، افزایش تولید، ارتقاء سطح آموزشی و تحصیلی، کمک به معیشت کارکنان مانند کمک هزینه عائله مندی و اولاد و امثال آنها باشد.
مزایای مندرج در قانون کار از حیث زمان پرداخت
الف) مزایای ضمن کار
- بن کارگری: هرسال مبلغ آن توسط شورای عالی کار تعیین میشود.
- پایه سنوات: که مبلغ ان هرسال توسط شورای عالی کار مشخص میشود اما پرداخت پایه سنوات مشروط به این است که کارگر یک سال در همان کارگاه سابقه کار داشته باشد.
- حق اولاد : معادل 3 روز حداقل دستمزد به ازای هر فرزند است مشروط بر این که کارگر 720 روز سابقه پرداخت حق بیمه اجباری داشته باشد البته این سابقه میتواند در یک کارگاه یا در کارگاه های مختلفی بدست آمده باشد. نکته بعدی که باید به آن توجه داشت این است که حق اولاد بدون محدودیت تعداد فرزند، به فرزندان تا سن 18 سال تعلق میگیرد و در خصوص فرزندان بالای 18 سال درصورتی است که فرزند اشتغال به تحصیل داشته باشد یا مطابق قانون تأمین اجتماعی از کار افتاده باشد.
حق اولاد به خانم یا آقای متارکه کرده که فرزند هم دارد بدون بررسی در مورد حضانت تعلق میگیرد.
- کمک هزینه مسکن: هرسال توسط شورای عالی کار تعیین میشود.
ب) مزایای پایان کار
-
عیدی:
مطابق ماده واحده تعیین عیدی و پاداش کارگران مصوب سال ۷0، کلیه کارفرمایان کارگاههای مشمول قانون کار مکلفند به هر یک از کارگران خود به نسبت یک سال کار معادل شصت روز (2 ماه) آخرین مزد به عنوان عیدی و پاداش بپردازند. مبلغ پرداختی از این بابت به هر یک از کارکنان نبایستی از معادل نود روز حداقل مزد روزانه قانونی تجاوز کند.
بنابراین در خصوص عیدی یک حداقل و یک سقفی وجود دارد؛ حداقل آن دو برابر حداقل دستمزد آن سال میباشد اما اگر کارگر دستمزد بالاتری از حداقل دستمزد دارد و مزد ثابت کارگر بیشتر از حداقل قانون کار میباشد در واقع جزو سایر سطوح مزدی قرار میگیرد؛ سقف عیدی به کارگر معادل 90 روز حقوق حداقل تعلق میگیرد. این باور غلط در برخی از کارفرمایان رایج است که کارگری که به صورت پاره وقت کار کرده است به آن عیدی تعلق نمیگیرد و یا نیرویی که به صورت آزمایشی به کار مشغول است عیدی تعلق نمیگیرد، در صورتی که به همه کارگران به تناسب کارکردشان و یا در صورتی که عرف شرکت مبلغ بیشتری را در قالب پاداش تولید، عیدی و… پرداخت میکند مطابق عرف کارگاه تعلق میگیرد.
- حق سنوات:
مبنای محاسبه مطابق ماده 24 قانون کار سالی یک ماه حقوق به عنوان سنوات یا مزایای پایان کار درنظر گرفته میشود.
اما به استناد رای دیوان عدالت اداری به شماره رای شماره ۲۸۳۲ الی ۲۸۳۴ مورخ ۱۴۰۰٫۱۰٫۲۸ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری بر اساس ماده ۲۴ قانون کار جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۶۹ ملاک و مبنای محاسبه حق سنوات پایان کار مطلق مزد یا حقوق اعلام شده است و این ملاک با مزد ثابت که در کارگاههای فاقد طرح طبقه بندی مشاغل پرداخت شده و شامل مزد شغل و مزایای ثابت پرداختی به تبع شغل است و همچنین با مزد مبنا که در کارگاههای دارای طرح طبقه بندی مشاغل پرداخت میشود. تفاوت دارد.
بنابراین مزد ثابت به علاوه مزایای به تبع شغل مبنای محاسبه سنوات خواهد بود. در واقع مبنای محاسبهی حق سنوات هر چیزی است که در دایرهی دستمزد کارگر قرار میگیرد؛ یعنی هر المانی که به ازای کار در ساعات عادی به عنوان حقوق به کارگر پرداخت می شود.
-
بازخرید مرخصی:
گاهی اوقات پیش میآید که فرد از تمام مرخصی استحقاقی خود استفاده نمیکند. در این شرایط قانونی به نام بازخرید مرخصی وجود دارد که بر اساس آن، کارفرما موظف است، مبلغ مربوط به مرخصیهای استفاده نشده کارگر یا کارمند را به او پرداخت کند. در مباحث بعدی بیشتر به این موضوع خواهیم پرداخت.
تفاوت پایه سنوات و حق سنوات
پایه سنوات مبلغی است که هرسال توسط شورای عالی کار تعیین میشود و نرخ مشخصی دارد و پرداخت آن مشروط بر این است که کارگر یک سال در همان کارگاه سابقه کار داشته باشد. حق سنوات در صورتی که قراردادکار به هر دلیلی خاتمه پیدا کند حتی در صورتیکه رابطه قراردادی کمتر از یک سال باشد به تناسب میزان مدتی که کارگر کار کرده است و اگر بیشتر از یک سال باشد به ازای هر سال متناسب با سالهایی که کارکرده یک ماه آخرین حقوق را کارفرما به کارگر میپردازد.
زمان پرداخت مزایای پایان کار
عیدی: معمولا پایان هر سال شمسی به نیروی کار پرداخت میشود. اگر کسی در میان سال خداحافظی کند، موقع تصفیه حساب به وی پرداخت خواهد شد.
سنوات: در خصوص سنوات کارفرمایان سه رویکرد دارند؛
- پرداخت پایان هر سال شمسی و انجام تصفیه قانونی با کارگر بر مبنای محاسبه حقوق همان سال کارگر
- پرداخت پس از خاتمه همکاری نیروی کار که پرداخت بر مبنای آخرین حقوق کارگر صورت میگیرد
- پرداخت ماهانه به همراه حقوق و سایر مزایای کارگر که در این حالت حتما باید در قرارداد ذکر شود و مورد توافق کارگر قرار گیرد و وی مطلع باشد که چه بخشی مربوط به سنوات او است.
بازخرید مرخصی:
معمولا پایان سال شمسی یا زمان خاتمه همکاری و خداحافظی کارگر پرداخت خواهد شد.
رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره ۲۷۲۷-۱۳۹۸٫۱۰٫۴موضوع کدام تصفیه حساب ها قطعی است؟
رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به شماره ۲۷۲۷-۱۳۹۸٫۱۰٫۴
مطابق ماده ۲۴ قانون کار و تبصره ۴ ماده ۴۱ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور مبنای پرداخت حق سنوات خدمت به کارگر دارای قرارداد کار موقت برای هر سال سابقه اعم از متوالی یا متناوب به مأخذ هر سال در پایان قرارداد کار یک ماه آخرین حقوق تعیین شده است بر مبنای این احکام در مواردی که قرارداد کار موقت بیش از یک سال است و کارفرما در پایان هر سال حق سنوات به کارگر پرداخت میکند چون حق سنوات در پایان قرارداد کار بایستی پرداخت شود مبلغ پرداختی در پایان هر سال جنبه على الحساب دارد و کارفرما موظف است در پایان قرارداد کار ما به التفاوت مبلغ پرداختی در پایان هر سال تا مبلغ سنوات پایان قرارداد کار را به کارگر بپردازد ولی در مواردی که قرارداد کار یک ساله یا کمتر از یک سال است و کارفرما با انقضاء قرارداد کار حق سنوات را در پایان این قرارداد به کارگر می پردازد ولو آنکه آن قرارداد در چند نوبت متوالی یا متناوب دیگر تمدید شود در زمان عدم تمدید قرارداد کار به لحاظ اینکه کارفرما در پایان هر قرارداد کار حق سنوات را به کارگر پرداخته است تکلیفی به پرداخت ما به التفاوت حق سنوات سالهایی که پرداخت شده تا سال عدم تمدید قرارداد کار را ندارد.
علیهذا، از آنجا که در رأی شماره ۲۷۲۷۰ ۴٫۱۰٫۱۳۹۸ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به صورت کلی در قراردادهای کار موقت آنچه که در پایان هر سال تحت حق سنوات پرداخت میشود علی الحساب تلقی شده است و این در حالی است که چنانچه قرارداد یک ساله یا کمتر از آن باشد با خاتمه قرارداد کار و پرداخت حق سنوات به کارگر ذمه کارفرما از بابت پرداخت حق سنوات بری می شود به همین دلیل رأی شماره ۲۷۲۷ – ۴٫۱۰٫۱۳۹۸ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در اجرای تبصره ماده ۹۷ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مطابق استدلال مذکور اصلاح میشود و با این وصف آنچه که کارفرما در پایان قرارداد کار موقت یکسال و یا کمتر از آن به کارگر تحت عنوان حق سنوات می پردازد جنبه قطعی دارد و کارفرما با پرداخت حق سنوات در چنین فرضی تکلیف دیگری ندارد
بنابراین
اگر رابطهی قراردادی کارگر و کارفرما زیر یک سال بوده و حق سنوات پایان قراردادها تسویه میشده و در طی چند سال به همین صورت انجام شده در این حالت قطعی شده و تسویه حساب شده و نمی توان حق سنوات را بر اساس یک ماه اخرین مزد مطالبه کرد اما در مورد قراردادهای بیشتر از یک سال فرضا قراردادها دوساله بوده و در پایان هر دوسال حق سنوات پرداخت میشده قاعدتا باید بر مبنای آخرین ماه آن دو سال پرداخت کند. حال اگر این قرارداد چند دوره تمدید شده فرضا 5 دوره تمدید شده و 10 سال آن کارگر کارکرده در مورد قراردادهایی که بیشتر از یک سال بوده رای دیوان عدالت می گوید. سنواتی که قبلا کارفرما پرداخته علی الحساب محسوب میشود و در پایان قرارداد کار کارگر حساب میکنیم 10 سال کار کرده، آخرین حقوقی که ماهیانه کارفرما به کارگر پرداخت میکرد مثلا 20 میلیون بوده الان باید 200 میلیون حق سنوات به کارگر پرداخت شود. در این صورت پرداختی های قبلی را حساب کرده (فرضا 30 میلیون) این مبلغ علی الحساب در پایان قراردادهای قبلی پرداخت شده که این مبلغ کسر میشود و مابقی ان (170 میلیون) به کارگر باید پرداخت شود.
بنابراین برای اینکه کارفرما به پرداخت حق سنوات بر مبنای آخرین ماه آخرین سال حقوق کارگر محکوم نشود بهتر است قرارداد خود را کوتاه مدت با کارگر تنظیم کند و در پایان هر دوره هم حق سنوات او را تسویه کند.
